Tsjip - De Leeuwentemmer

 

Athenaeum - Polak & Van Gennep

Tsjip - De Leeuwentemmer is het zesde deel van het Volledig werk van Willem Elsschot (1882-1960), in een kritische leeseditie, bezorgd door het Constantijn Huygens Instituut der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Na jaren zorgvuldig onderzoek kan een breed publiek de grote schrijver weer lezen in authentieke vorm, mét al zijn eigenaardigheden, maar zonder alle tekstcorrupties die in de loop van de jaren in het werk zijn geslopen. Alle delen gaan vergezeld van een uitgebreide verantwoording en commentaar.

Nog geen twee maanden na het verschijnen van Kaas legde Elsschot de laatste hand aan een nieuw boek, geïnspireerd door en opgedragen aan zijn kleinzoon Jan Maniewski: Tsjip (1934). Voor Elsschot was het schrijven van deze 'eenvoudige familiehistorie' over het huwelijk van Laarmans' dochter Adele met de Pool Bennek Maniewski en de geboorte van hun zoon Tsjip een experiment: 'Mijn bedoeling is geweest een zeer alledaagsche, zoo terre à terre mogelijke gebeurtenis door intensiteit lezenswaard te maken. Met andere woorden, van niets iets te maken. Zonder inhoud een boek te schrijven.'

Uitgerekend de inhoud van het boek zou voor problemen zorgen. De episode over het godsdienstonderricht aan Adele stuitte de Vlaamse katholieke redactie van Forum (het tijdschrift waarin Tsjip zou worden voorgepubliceerd) zó tegen de borst dat ze eiste dat de gewraakte scène geschrapt zou worden. Elsschot wist de redactieleden echter op gewiekste wijze tegen elkaar uit te spelen en redde aldus die 'aardige, lieve passage' van zijn boek.

Ook na Tsjip liet Elsschot 'die kleine smeerlap van een kleinzoon' niet los. In 1940 verscheen het vervolg De Leeuwentemmer, een reeks brieven waarin Laarmans aan zijn zoon Walter schrijft over het opgroeien van Tsjip, het stuklopen van het huwelijk van Adele en Bennek, hun strijd om het kind en de daaropvolgende 'ontvoering' uit Polen.

In 1943 werden Tsjip en De Leeuwentemmer overeenkomstig Elsschots intentie voor het eerst in een gezamenlijke uitgave gepubliceerd. Kort daarop werd het boek met succes in Amerika uitgebracht (weliswaar in het Nederlands, en bedoeld voor emigranten), met - het kan verkeren - een lovende inleiding van de voormalige Vlaamse Forum-redacteur Marnix Gijsen: 'De essentialia van het leven, de bitterzoete kern der kleine, dagelijksche gebeurtenissen, heeft Elsschot achterhaald met volkomen eerlijkheid en een klassieken eenvoud. Men kan niet veronderstellen dat dit naakte proza, dat nooit zijn luister zoekt in sonoriteit en zich geen oogenblik tot rhetoriek of tot lyrisme laat verleiden, zou verouderen.'

Harry N. Sierman

Terug naar boven