Lijmen - Het Been

 

Athenaeum - Polak & Van Gennep

Lijmen/Het Been is het vierde deel van het Volledig werk van Willem Elsschot (1882-1960), in een kritische leeseditie, bezorgd door het Constantijn Huygens Instituut der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Na jaren zorgvuldig onderzoek kan een breed publiek de grote schrijver weer lezen in authentieke vorm, mét al zijn eigenaardigheden, maar zonder alle tekstcorrupties die in de loop van de jaren in het werk zijn geslopen. Alle delen gaan vergezeld van een uitgebreide verantwoording en commentaar.

Dertien jaar na de verschijning van Lijmen (1924) zette de criticus Menno ter Braak Elsschot aan tot het schrijven van een vervolg op de roman. In de boeken ná Lijmen, zo vond Ter Braak, ontbrak de 'imponeerende gestalte' van de opper-lijmer Boorman, en juist in deze figuur kwam de idee van Elsschots werk het 'sterkst geconcentreerd' terug: 'In Boorman steeg Elsschot boven zichzelf uit.' Elsschot heeft Ter Braaks aansporing niet voetstoots ter harte genomen, want pas na 'volhardende belangstelling' van Jan Greshoff ging hij aan de slag. 'Het gaat langzaam, want het is iets dat héél goed of heelemaal niet moet zijn.' Een van de moeilijkheden was om de inhoud en stijl naadloos op die van Lijmen te laten aansluiten, want Elsschot beschouwde Het Been niet als een nieuw verhaal maar als een 'hoofdstuk' van Lijmen zelf.

Toen Elsschot in 1943 eindelijk in de gelegenheid werd gesteld Lijmen en Het Been als één boek uit te geven, voegde hij op diverse plaatsen nieuwe passages toe en werkte hij de grootste inconsequenties tussen beide verhalen weg. De aldus 'verbeterde tekst' van deze eenmalige Vlaamse uitgave (bij Manteau) zou nooit meer herdrukt worden, eenvoudigweg (maar onbegrijpelijk genoeg) omdat Elsschot en zijn Nederlandse uitgever Van Kampen later altijd achteloos zouden teruggrijpen op de niet-'verbeterde' Nederlandse uitgave. In dit deel van het Volledig werk wordt deze omissie voor het eerst hersteld.

Harry N. Sierman

Terug naar boven