Het Tankschip

 

Athenaeum - Polak & Van Gennep

Het Tankschip is het achtste deel van het Volledig werk van Willem Elsschot (1882-1960), in een kritische leeseditie, bezorgd door het Constantijn Huygens Instituut der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Na jaren zorgvuldig onderzoek kan een breed publiek de grote schrijver weer lezen in authentieke vorm, mét al zijn eigenaardigheden, maar zonder alle tekstcorrupties die in de loop van de jaren in het werk zijn geslopen. Alle delen gaan vergezeld van een uitgebreide verantwoording en commentaar.

'Op den oorlog, Frans, want oorlog is een zegening. En het kapitalisme heeft toch zijn goeden kant, is 't waar of niet?' Met deze opmerkelijke toost eindigt Elsschot zijn novelle Het Tankschip uit 1941. Opmerkelijk, want in dat jaar hield de oorlog inmiddels de gehele wereld in zijn ban, en het kapitalisme had zich nu niet bepaald van zijn beste kant laten zien. Het kan bijna niet anders of de toenmalige lezers moeten verbaasd hebben opgekeken van Elsschots verhaal. Daarin zit hoofdpersoon Jack Peeters juist te wachten op het uitbreken van de oorlog omdat hij daaruit, door middel van een listige belastingtruc, een financieel slaatje kan slaan.

Elsschots durf om over zoiets te schrijven bleef in de pers dan ook niet onbesproken.

Had hij zich met zijn vorige werk al buiten elke literaire conventie gesteld, nu onttrok de eigengereide schrijver zich ook nog aan de 'tijdsstemming': 'En dat in deze ernstige tijden!'

De meeste lezers anno 1941 zullen de literaire knipoog richting oorlog echter wel hebben doorzien (de berichten die de radio in het begin van het verhaal verspreidt over het losbarsten van de gevechten staan immers haaks op het werkelijke begin van de zogenaamde schemeroorlog), net als de meeste recensenten: 'Dit is zijn boekje ook nog: een scherpe satyre, die ieder misverstand omtrent de bedoeling van het [...] einde uitsluit.'

Harry N. Sierman

Terug naar boven